Wat is een aandeelhoudersovereenkomst |
Wanneer meerdere personen gezamenlijk eigenaar zijn van een BV, worden belangrijke afspraken niet uitsluitend bepaald door de wet en de statuten. Juist de onderlinge verhouding tussen aandeelhouders vraagt in de praktijk vaak om aanvullende afspraken. Een aandeelhoudersovereenkomst biedt daarvoor een flexibel juridisch kader.
In een aandeelhoudersovereenkomst kunnen aandeelhouders vastleggen hoe zij willen samenwerken, welke besluiten gezamenlijk moeten worden genomen en wat er gebeurt wanneer één van hen wil vertrekken, aandelen wil verkopen of wanneer de samenwerking onverhoopt onder druk komt te staan.
De statuten vormen de juridische basis van een vennootschap. Hierin staan onder meer de naam en zetel van de BV, het doel van de onderneming, de bevoegdheden van het bestuur en de algemene vergadering en regels over de aandelen. Statuten worden vastgelegd bij notariële akte en zijn openbaar. Een derde kan de statuten van een BV daarom inzien.
Een aandeelhoudersovereenkomst heeft een ander karakter. De aandeelhoudersovereenkomst wordt gesloten tussen twee of meer aandeelhouders en bevat vooral afspraken over hun onderlinge samenwerking. Daarbij kan het bijvoorbeeld gaan om financiële afspraken, besluitvorming, verkoop van aandelen, concurrentie of situaties waarin een aandeelhouder uit de onderneming treedt.
Een belangrijk verschil tussen statuten en de aandeelhoudersovereenkomst is bovendien de flexibiliteit. Een aandeelhoudersovereenkomst is een overeenkomst tussen partijen en kan in beginsel zonder tussenkomst van een notaris worden aangepast. Voor een statutenwijziging is juist een notariële akte vereist.
Statuten en aandeelhoudersovereenkomst vullen elkaar aan. Het is wel belangrijk dat de inhoud van statuten en die van de bijbehorende aandeelhoudersovereenkomst op elkaar aansluiten. Tegenstrijdige of onduidelijke bepalingen kunnen juist nieuwe discussies veroorzaken.
Bij de start van een onderneming is de onderlinge verhouding tussen aandeelhouders vaak goed. Toch kunnen omstandigheden in de loop van de tijd veranderen. Een aandeelhouder kan bijvoorbeeld willen stoppen, een andere onderneming kan interesse tonen in de BV of aandeelhouders kunnen verschillend gaan denken over investeringen en de toekomstige koers. Zonder vooraf gemaakte afspraken kan dan onduidelijkheid ontstaan over de vraag wie welke beslissing mag nemen en onder welke voorwaarden een aandeelhouder zijn aandelen kan overdragen.
Een goede aandeelhoudersovereenkomst brengt dergelijke scenario's vooraf in beeld. Het doel daarvan is niet om ieder toekomstig probleem te voorspellen, maar om voor belangrijke situaties een duidelijk handelingskader te creëren.
De inhoud van een aandeelhoudersovereenkomst verschilt per onderneming. De afspraken moeten aansluiten bij de eigendomsverhoudingen, de bedrijfsactiviteiten en de rol die iedere aandeelhouder binnen de onderneming vervult.
Veel voorkomende onderwerpen zijn onder andere:
Aandeelhouders kunnen afspraken maken over de manier waarop besluiten worden genomen. Voor bepaalde onderwerpen kan bijvoorbeeld een gewone meerderheid onvoldoende worden gevonden en kan een gekwalificeerde meerderheid of unanimiteit worden verlangd. Ook kan worden vastgelegd voor welke belangrijke bestuursbesluiten vooraf toestemming van de algemene vergadering nodig is. Denk aan omvangrijke investeringen, het aangaan van grote financieringen, belangrijke strategische transacties of het kopen en verkopen van vastgoed. Door afspraken te maken over hoe belangrijke bestuursbesluiten worden genomen, wordt vooraf duidelijk waar de handelingsvrijheid van het bestuur ligt en wanneer de aandeelhouders moeten worden betrokken.
Een aandeelhouder kan op enig moment zijn aandelen willen verkopen. Het is verstandig om vooraf te bepalen hoe daarmee wordt omgegaan. De overeenkomst kan bijvoorbeeld voorschrijven dat aandelen eerst aan de overige aandeelhouders moeten worden aangeboden. Ook kunnen afspraken worden gemaakt over de waardering van de aandelen, de betalingsvoorwaarden en de procedure die moet worden gevolgd. Hiermee wordt voorkomen dat op het moment van vertrek nog overeenstemming moet worden bereikt over de belangrijkste spelregels.
Wanneer aandeelhouders tevens werkzaam zijn binnen de onderneming, kan het vertrek van een aandeelhouder-bestuurder gevolgen hebben voor diens aandelenbelang.
Een good-leaverregeling kan bepalen wat er gebeurt wanneer iemand om een niet-verwijtbare reden vertrekt. Een bad-leaverregeling ziet juist op situaties waarin het vertrek verband houdt met ernstig verwijtbaar handelen of het niet nakomen van bepaalde verplichtingen. De overeenkomst kan vervolgens bepalen of en tegen welke prijs de betreffende aandeelhouder zijn aandelen moet aanbieden.
Bij een toekomstige verkoop van de onderneming kunnen de belangen van meerderheids- en minderheidsaandeelhouders uiteenlopen.
Met een drag-alongregeling kan worden geregeld dat een minderheidsaandeelhouder onder bepaalde voorwaarden moet meeverkopen wanneer een derde de onderneming wil overnemen.
Een tag-alongregeling biedt juist bescherming aan een minderheidsaandeelhouder. Wanneer een meerderheidsaandeelhouder zijn aandelen aan een derde verkoopt, kan de minderheidsaandeelhouder onder bepaalde voorwaarden het recht krijgen om zijn aandelen onder dezelfde voorwaarden mee te verkopen.
Deze bepalingen kunnen belangrijk zijn om te voorkomen dat een verkooptransactie wordt bemoeilijkt of dat een aandeelhouder onverwacht met een nieuwe mede-eigenaar wordt geconfronteerd.
De waarde van aandelen kan een discussiepunt worden wanneer een aandeelhouder vertrekt of wanneer aandelen verplicht moeten worden overgedragen. Daarom kan vooraf worden vastgelegd volgens welke methode de waarde wordt bepaald; partijen voorkomen hiermee dat pas tijdens een conflict partijen moeten bepalen hoe de waarde moet worden vastgesteld. Daarbij kunnen bijvoorbeeld een externe deskundige, een bepaalde waarderingsmethodiek of vooraf afgesproken uitgangspunten worden gebruikt.
Ook de bestemming van winst kan aanleiding geven tot discussie. De ene aandeelhouder kan behoefte hebben aan dividend, terwijl een andere aandeelhouder de winst liever binnen de onderneming houdt voor investeringen of groei. In een aandeelhoudersovereenkomst kunnen hierover uitgangspunten worden opgenomen. Zo kunnen voorwaarden worden gesteld aan dividenduitkeringen, bijvoorbeeld met betrekking tot de financiële positie van de onderneming of bestaande financieringen.
Een onderneming kan op enig moment extra kapitaal nodig hebben. Aandeelhouders kunnen vooraf afspraken maken over de manier waarop met een financieringsbehoefte wordt omgegaan. Daarbij kan worden gedacht aan externe financiering, aandeelhoudersleningen of aanvullende kapitaalstortingen. Wanneer nieuwe aandelen worden uitgegeven, kan bovendien verwatering van bestaande belangen ontstaan. Ook daarvoor kunnen vooraf afspraken worden gemaakt.
Wanneer aandeelhouders tegelijkertijd actief zijn binnen de onderneming, kan het wenselijk zijn om afspraken te maken over concurrerende activiteiten. Ook kan worden geregeld hoe aandeelhouders omgaan met klanten, leveranciers, zakelijke relaties en werknemers van de onderneming. Een relatiebeding kan bijvoorbeeld beperkingen bevatten voor het actief benaderen van relaties of medewerkers van de vennootschap. De precieze inhoud en reikwijdte van dergelijke bepalingen moeten uiteraard aansluiten bij de concrete situatie en de geldende wettelijke kaders.
Een bijzonder aandachtspunt bij meerdere aandeelhouders is een situatie waarin besluitvorming vastloopt. Dat risico is bijvoorbeeld aanwezig bij een 50/50-verhouding. Als aandeelhouders structureel tegenover elkaar staan, kan de onderneming daardoor niet langer effectief worden bestuurd. Een aandeelhoudersovereenkomst kan daarom een zogenaamde deadlockregeling bevatten. Daarin kan een stappenplan worden opgenomen om een impasse te doorbreken. Denk aan overleg tussen partijen, mediation, het inschakelen van een onafhankelijke deskundige of een vooraf overeengekomen procedure voor de verkoop van aandelen. Welke oplossing passend is, hangt sterk af van de onderneming en de verhouding tussen de aandeelhouders.
Een aandeelhoudersovereenkomst is geen standaarddocument dat voor iedere BV dezelfde inhoud kan hebben. Een onderneming met twee gelijkwaardige aandeelhouders die beiden actief zijn als bestuurder kent andere aandachtspunten dan een onderneming met een meerderheidsaandeelhouder en meerdere investeerders. Bij het opstellen van de overeenkomst is het daarom belangrijk om niet alleen te kijken naar de huidige situatie. Ook toekomstige scenario's verdienen aandacht.
Wat gebeurt er bijvoorbeeld bij langdurige afwezigheid van een aandeelhouder? Hoe wordt omgegaan met een nieuwe investeerder? Wat als één aandeelhouder extra geld wil investeren en de ander niet? En welke gevolgen heeft het wanneer de samenwerking tussen aandeelhouders eindigt?
Door dergelijke vragen vooraf te bespreken, kunnen afspraken worden gemaakt voordat er daadwerkelijk een conflict ontstaat.
Digitale systemen en standaardmodellen kunnen behulpzaam zijn bij het vastleggen van relatief eenvoudige afspraken. Zij werken echter hoofdzakelijk met de informatie die door de gebruiker wordt aangeleverd. Bij complexere aandeelhoudersverhoudingen kan juist het achterliggende maatwerk van belang zijn. Een juridisch adviseur kan niet alleen de gewenste afspraken formuleren, maar ook onderzoeken welke toekomstige situaties relevant kunnen zijn, controleren of de afspraken aansluiten bij de statuten en beoordelen of de regeling in de dagelijkse praktijk uitvoerbaar is. Daarbij gaat het niet alleen om de juridische formulering. Ook de commerciële en financiële gevolgen van bepaalde afspraken verdienen aandacht.
Een aandeelhoudersovereenkomst is geen wettelijke verplichting. Toch kan een goed opgestelde overeenkomst veel duidelijkheid bieden wanneer een BV meerdere aandeelhouders heeft. De kracht zit vooral in het vooraf vastleggen van afspraken over situaties die op het moment van ondertekening misschien nog ver weg lijken: een vertrek, verkoop van aandelen, een conflict over de koers van de onderneming, een financieringsbehoefte of een patstelling in de besluitvorming.
De statuten vormen daarbij het juridische fundament van de vennootschap. De aandeelhoudersovereenkomst kan daarop voortbouwen met concrete en vertrouwelijke afspraken tussen de aandeelhouders.
Juist doordat iedere onderneming en iedere samenwerking anders is, verdient het aanbeveling om de overeenkomst af te stemmen op de specifieke eigendomsstructuur, bedrijfsvoering en toekomstplannen van de betrokken aandeelhouders.
Samenwerkingsovereenkomst: wat staat erin? →
3 onmisbare stappen voor een samenwerkingsovereenkomst →
Stappenplan voor een nieuwe samenwerking →
|
